اشاره: اکتشاف به عنوان موتور محرک فعالیتهای معدنی و صنایع معدنی محسوب میشود که دستاندرکاران آن آرام و بیصدا، با تلاش طاقتفرسا زمینههای ایجاد توسعه پایدار اقتصادی را برای کشور فراهم میکنند.
هفتهنامه «معدن و توسعه»، درباره وضعیت اکتشاف در کشور گفتوگویی با علی اصغرزاده، مدیر اکتشاف ایمیدرو انجام داده است که در ادامه میخوانید:
عملکرد ایمیدرو در بخش اکتشاف طی سال 88 چگونه بود؟
قبل از اینکه به تشریح عملکرد سال 88 ایمیدرو در بخش اکتشاف بپردازیم این نکته را بگویم که اکتشاف برخلاف بسیاری از بخشها، فعالیتی بسیار پرریسک و نتایج کار آن نامشخص است. واقعیت این است که در صنایع دیگر، سرمایهگذاری براساس یک برنامهریزی فنی اقتصادی صورت میگیرد و در نهایت محصولی تولید میشود. در حالیکه در اکتشاف، ممکن است سرمایهگذاری انجام شود و تمام برنامهریزیها اصولی باشد اما در انتهای کار ذخیرهای حاصل نشود و این به دلیل ماهیت ناهمگن زمین است.
به دلیل همین خطرپذیری در بیشتر کشورهای دنیا، بخشهایی از اکتشاف جزو وظایف حاکمیت محسوب میشود.
ایمیدرو طی سالهای 84 تا 88 حدود هزار و 800 میلیارد ریال در بخش اکتشاف هزینه کرد که طی این سالها به ترتیب، 153 میلیارد ریال (سال 84)، 308 میلیارد ریال (سال 85)، 413 میلیارد ریال (سال 86)، 576 میلیارد ریال (سال 87) و 343 میلیارد ریال (سال 88) هزینه شده است. از جمله دلایل افت میزان هزینه اکتشاف در سال 88، کاهش قیمت مواد معدنی در سطح جهانی ناشی از بحران اقتصادی بود. با توجه به اینکه فعالیتهای اکتشافی ارتباط مستقیم با قیمت فلزات دارد متعاقب آن، بحران ایجاد شده بر فعالیتهای اکتشافی جهانی از جمله ایران تاثیر گذاشت.
در واقع، طی سال 88 شرکتهای تحت پوشش ایمیدرو شامل تهیه و تولید مواد معدنی، مس، فولاد و آلومینا به ترتیب 149 میلیارد ریال، 147 میلیارد ریال، 17 میلیارد ریال و 9 میلیارد ریال در بخش اکتشاف هزینه کردهاند. همچنین در طرحهای اکتشافی استانی و کارآفرینی فارغالتحصیلان جوان، به ترتیب حدود 13 میلیارد ریال و یک میلیارد ریال هزینه شده است و شرکتهای تابعه ایمیدرو طی سال 88، 164 هزار و 300 متر حفاری اکتشافی انجام دادهاند.
میزان هزینه پیشبینی شده در بخش اکتشاف طی سال جاری چقدر است؟
رقم پیشبینی شده برای سرمایهگذاری اکتشافی، طی امسال حدود 544 میلیارد ریال است.
نتایج فعالیتهای اکتشافی انجام شده در سالهای اخیر چه بوده و به کشف چه معادنی منتهی شده است؟
طی سال 88 در ادامه اکتشافات شرکتهای تابعه ایمیدرو، 2 طرح اکتشافی شامل سنگآهن سنگان بخش مرکزی (خراسانرضوی) با کشف ذخیره 200 میلیون تن سنگآهن با عیار 44 درصد و مس مسجد داغی (آذربایجانشرقی) با ذخیره 7/119 میلیون تن (عیار 38/0 درصد) و 5/5 میلیون تن طلای محتوی به نتیجه رسید.
همچنین طرح اکتشاف سنگآهن گلگهر 4 که در سال 87 خاتمه یافت و ذخیره 85 میلیون تن با عیار 54 درصد اکتشاف و در سال 88 با تجهیز و آمادهسازی معدن مذکور بهرهبرداری از آن آغاز شد. البته نتایج یاد شده تنها بخشی از طرحهای خاتمه یافته سازمان طی سالهای فعالیت آن است و در این مدت، بیش از 30 طرح اکتشافی در کل کشور، در مواد معدنی مختلف از قبیل سنگآهن، زغالسنگ، طلای محتوی، مس، پتاس، بوکسیت، مولیبدن به نتیجه رسید و به ترتیب 005 میلیونتن (1/11 درصد)، 56 میلیونتن (6/11 درصد)، 2/6 تن (4/8 درصد)، 981 میلیونتن (6/11 درصد)، 2/5 میلیون متر مکعب (5/192 درصد)، 3میلیونتن (7/18 درصد) و 862 میلیونتن (8/26 درصد) به ذخایر معدنی کشور افزوده شده است.
همچنین، در بخش فارغالتحصیلان جوان 25 طرح، اکتشافات استانی 20 طرح و نیزطرحهای بخش خصوصی که از تسهیلات سازمان استفاده کردهاند 23 طرح به نتیجه رسیده است.
چشمانداز فعالیتهای اکتشافی ایمیدرو در برنامه پنجم توسعه چیست؟
ایمیدرو در برنامه پنجم توسعه برای افزایش ظرفیت تولید محصولات مختلف نظیر فولاد مس، آلومینیوم و غیره برنامهریزی کرده و بدون شک تامین مواد اولیه معدنی آن نیز مورد توجه است.
بهعنوان مثال، هدفگذاری ایمیدرو برای برنامه 5 ساله پنجم، اکتشاف 500 میلیون تن سنگآهن، اکتشاف حداقل یک ذخیره پرفیری مس، 15 تن طلای خالص و... است.
مجموع بودجه پیشنهادی برای اکتشاف مواد معدنی در برنامه پنجم، 2 هزار و 870 میلیارد ریال و 1/1 میلیون دلار است.
آیا دستیابی به تولید محصولات برنامهریزی شده در برنامه پنجم توسعه با توجه به ذخایر فعلی امکانپذیر است؟
در بخش اکتشاف، در بیشتر موارد نسبت به برنامههای پیشبینی شده جلوتر هستیم. به عنوان مثال، برنامه تولید سنگآهن برای تولید 35 میلیون تن فولاد، 70 میلیون تن است و ذخایر قطعی موجود سنگآهن کشور حدود 5/2 میلیارد تن است. از این رو، ما به لحاظ اکتشاف جلو هستیم. در بخشهای دیگر نظیر زغالسنگ و مس نیز همینگونه است.
طی برنامه چهارم توسعه شرکت ملی مس، 4 معدن بزرگ مس را اکتشاف کرده و حدود 600 میلیون تن کانسنگ مس به ذخایر کشور افزوده است این در حالی است که ذخیره معدن مس سرچشمه حدود 600 میلیون تن بوده که حدود 30 سال است از آن استخراج میشود.
آیا خارجیها در عملیات اکتشافات معدنی کشور حضور دارند؟
کل اکتشاف معدنی در کشور اعم از برنامهریزی، طراحی و اجرا توسط نیروهای داخلی اجرا میشود و تمام فرآیند اکتشاف در شرکتهای تابعه ایمیدرو، از طریق برونسپاری به مشاوران و پیمانکاران داخلی در حال اجراست.
با توجه به تحولات پیدرپی دانش و تکنولوژی در بخش اکتشاف، ارزیابی شما از توانایی مهندسان داخلی در این بخش چیست؟
بخش طراحی و اجرا در اکتشاف توسط مهندسان داخلی انجام میشود. تجهیزات اکتشاف شامل دستگاههای حفاری، آزمایشگاهی، ژئوفیزیکی بیشتر از خارج وارد شده و توسط متخصصان داخلی مورد استفاده قرار میگیرد. به تازگی، برخی شرکتها به ساخت تعدادی ازاین دستگاهها نظیر دستگاه حفاری اقدام کردهاند.
آیا تجهیزات اکتشافی که در حال حاضر مورد استفاده قرار میگیرد همگام با تجهیزات نوین جهانی است؟
بیشتر تجهیزاتی که در شرکتهای تابعه ایمیدرو مورد استفاده قرار میگیرد جزو پیشرفتهترین دستگاهها هستند و با بهترین تجهیزات خارج از کشور برابری میکنند.
آیا مهندسان ایمیدرو در کشورهای دیگر عملیات اکتشافی انجام میدهند؟
تنها کار اکتشافی که ایمیدرو در خارج انجام داده اکتشاف معادن بوکه (گینه) با اجرای مراحل پیجویی، مقدماتی و نیمه تفصیلی بوده است که در صورت تامین اعتبار، مرحله تفصیلی آن نیز توسط شرکتهای مشاور داخلی انجام خواهد شد.
به نظر شما، توانایی مهندسان داخلی برای صدور خدمات فنی مهندسی در بخش اکتشاف چقدر است؟
مهندسان ایرانی به دلیل این که در پروژههای اکتشافی مختلفی در کشور فعالیت کردهاند، هماکنون به لحاظ توانایی علمی و تجربی با بهترین شرکتهای دنیا برابری میکنند.
ایمیدرو برای رونق بخش اکتشاف چه اقداماتی انجام داده است؟
با توجه به اینکه ایمیدرو به ارزش واقعی صنعت اکتشاف پی برده است همواره تلاش کرده تا در بهبود و توسعه اکتشاف کشور گام بردارد. در این مسیر ایمیدرو چند محور را مورد توجه قرار داده است: از جمله این محورها، فعالیتهای اکتشافی برای تامین مواد معدنی مورد نیاز صنایع خود است که توسط شرکتهای تحت پوشش انجام میشود. به عنوان مثال، شرکت ملی مس کل گستره کشور را برای پیدا کردن منابع معدنی مس اکتشاف میکند.
شرکت سنگآهن سنگان وابسته به شرکت ملی فولاد از دیگر شرکتهای تابعه ایمیدرو است که شمالشرق کشور را اکتشاف میکند.
شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران در زمینه اکتشاف مواد معدنی مختلف از جمله زغالسنگ و سنگآهن در سراسر کشور و شرکت آلومینا در زمینه اکتشاف بوکسیت در کشور فعالیت میکند.
محور دوم، ایمیدرو برای حمایت از بخش اکتشاف و معدن کشور مجری طرحهای اکتشاف استانی است.
در واقع، با انتشار یک فراخوان در ابتدای هر سال، طرحهای اکتشافی مربوط به 30 استان کشور که از اولویت مهمی برخوردار است به ایمیدرو و معرفی و در کمیته اکتشاف تشکیل شده توسط متخصصان مختلف کشور بررسی میشوند و در صورت تایید، توسط ایمیدرو اجرا میشوند. محور دیگر، طرح اکتشاف فارغالتحصیلان جوان است.
این طرح برای نخستینبار در کشور از سال 84 توسط ایمیدرو با هدف وارد کردن فارغالتحصیلان معدن به حلقه تولید مواد معدنی اجرا شد که برمبنای آن، به گروههای سه نفره فارغالتحصیلان رشتههای زمینشناسی و معدن حمایتهای مالی (وامهای بلاعوض با سقف 25 میلیون تومان) و فنی اعطا میشود تا آنها بتوانند عملیات اکتشافی پروانه خود را انجام دهند. پرداخت وام مذکور به این صورت است که گروههای سه نفره دانشجویان یا فارغالتحصیلان معدن با داشتن پروانههای اکتشاف به نماینده ما در شرکت تحقیقات و کاربرد مواد معدنی مراجعه میکنند. در آنجا، براساس شرح خدمات نوشته شده در داخل پروانه اکتشاف، طرح بررسی شده و تسهیلات تا سقف 25میلیون تومان طی چند مرحله به آنها پرداخت میشود.
بنابراین پس از انجام این مراحل و کشف خصوصیات کمی و کیفی ماده معدنی مورد نظر و دریافت گواهی کشف این گروه صاحب معدن میشود. حال اگر این گروهها در صورت بهرهبرداری از معدن نیاز به وام داشته باشند، ایمیدرو آنها را به صندوق بیمه معرفی میکند.
از این رو، ایمیدرو تا پایان حلقه تولید از فارغالتحصیلان معدن حمایت مالی و فنی میکند و در حین مراحل کار، توسط کارشناسان خود آنها را در مسیر درست هدایت میکند.
تا پایان سال88، بیش از یکصد طرح اکتشاف فارغالتحصیلان به شرکت تحقیقات و کاربرد مواد معدنی وصول شده است که از این تعداد، 25 طرح خاتمه یافته و سایر طرحها در حال اجراست.
کل هزینه طرح تاکنون 8300 میلیون ریال بوده است.
از دیگر راهکارهای ایمیدرو برای حمایت از اکتشاف بخش خصوصی، ارائه تسهیلات با نرخ حدود 2 درصد به متقاضیان این بخش است. از اینرو، متقاضیان خصوصی که منابع مالی لازم را برای انجام امر اکتشاف ندارند میتوانند از طریق ایمیدرو تسهیلات بگیرند و برای تضمین و کاهش خطرپذیری فعالیتشان، صندوق بیمه معدنی ایمیدرو آن را بیمه میکند و از اینرو، در صورت به نتیجه نرسیدن طرحها، خسارت عمده این طرحها از طریق صندوق مذکور به متقاضیان پرداخت میشود و در صورت به نتیجه رسیدن، طرح مرحله بهرهبرداری آغاز و از این محل، نسبت به پرداخت اقساط وام خود اقدام میکنند.
پرداخت وام 2 درصدی به متقاضیان بخش خصوصی از چه سالی آغاز شد؟
از سال 82 پرداخت این نوع وام با نرخ 2 درصد آغاز شد و اکنون 10 درصد نرخ تسهیلات را به متقاضیان یارانه می دهد.
با این اقدام، درخواست بخش خصوصی از دریافت وام چه تغییری پیدا کرده است؟
در مجموع، طی این سالها 135 طرح اکتشافی توسط بخش خصوصی تسهیلات دریافت کرده که بسیاری از آنها به نتیجه رسیده و ذخایر مطلوبی را کشف کردهاند.
در بخشی از اظهاراتتان اشاره کردید که حاکمیت و دولت در همه کشورها باید بخش زیادی از اکتشاف معدن را انجام دهند. لطفا بیشتر توضیح دهید؟
در کل دنیا، اکتشاف را به بخشهایی تقسیم میکنند. یک بخش از اکتشاف مربوط به تهیه اطلاعات پایه است که معمولا سازمانهای زمینشناسی انجام میدهند و در اختیار عموم قرار داده و متخصصان با تجزیه و تحلیل اطلاعات مذکور، نقاط پتانسیلدار معدنی را پیدا و نسبت به اکتشاف آنها اقدام میکنند.
در دنیا، دو نوع شرکت اکتشافی کوچک و بزرگ وجود دارد. شرکتهای کوچک کار اکتشاف را برعهده گرفته و پس از کشف ذخیره و خروجی کار خود را به شرکتهای بزرگ معدنی میفروشند و از محل درآمد آن به اکتشاف بعدی اقدام میکنند. شرکتهای بزرگ نیز که توان مالی بالایی دارند سرمایهگذاری عمده معدنی را انجام میدهند. در ایران، چنین روندی چندان معمول نیست و اکتشافات یا از طریق دولت یا بخش خصوصی اتفاق میافتد. شرکتهای خصوصی به دلیل نداشتن منابع مالی کافی یا اکتشافات کامل و استانداردی انجام نمیدهند یا اینکه بخشی از ذخیره را اکتشاف میکنند تا بتوانند سریعتر به بهرهبرداری معدن برسند.
وضعیت اکتشاف کشور در مقایسه با کشورهای پیشرفته چگونه است و چه مشکلاتی پیش روی توسعه این بخش وجود دارد؟
ما با کشورهای پیشرفته در امر اکتشاف فاصله داریم که دلایل مختلفی برای آن مطرح است. میزان سرمایهگذاری از جمله این دلایل است. میزان سرمایهگذاری کل اکتشافی در کشور ما در سالهای اخیر حدود 100 میلیارد تومان (100 میلیون دلار) است و میزان حفاریهای سالانه در کشور زیر 250 هزار متر است در حالیکه استرالیا طی یک سال حدود 6 میلیون متر و کانادا حدود 2 میلیون متر حفاری میکنند که به تبع آن، سرمایهگذاری بالاست. در دنیا سال گذشته حدود 5/8 میلیارد دلار کار اکتشافی انجام شده است.
افزایش میزان صادرات غیرنفتی یکی از سیاستهای اقتصادی کشور است که صادرات محصولات معدنی از جمله اینهاست. به نظر شما، برای رسیدگی به این امر نباید روی اکتشاف سرمایهگذاری بیشتری صورت گیرد؟
اکتشاف زیربنای توسعه در صنایع معدنی است و باید توسعه یابد و همه متخصصان به آن اعتقاد دارند از طرفی، اعتقاد بسیاری از متخصصان این است که باید جلوی خامفروشی را بگیریم چرا که ارزش افزوده، در فرآوری محصول نهایی است و باید مواد معدنی را با تبدیل کردن به کنسانتره و محصول نهایی دارای ارزش افزوده کرد. بنابراین، باید روی صنعت فرآوری کار بسیاری صورت گیرد. بهعنوان مثال، در کشور ما سنگآهن کنسانتره حدودا تنی 50 هزار تومان است در حالیکه قیمت یک تن فولاد خام، حدود 600 هزار تومان است.
با توجه به گوناگونی مواد معدنی، آیا ایمیدرو روی اکتشاف مواد معدنی مشخص نظیر مس یا سنگآهن، زغالسنگ و غیره متمرکز شده یا برای اکتشاف مواد معدنی خاص نیز سرمایهگذاری میکند؟
برخی شرکتهای تابعه ایمیدرو تنها در زمینه مواد معدنی خاص اکتشاف میکنند به عنوان مثال، شرکت ملی فولاد بهطور اختصاصی روی اکتشاف سنگآهن در شرق کشور و یا شرکت آلومینا تنها روی اکتشاف بوکسیت کار میکند اما شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران به اکتشاف طیف گستردهای از مواد معدنی اعم از تیتان، سرب و روی، طلا، مولیبدن، مس، زغالسنگ، کرومیت، بوکسیت، پتاس و غیره میپردازد.
در پایان، چنانچه بحث خاصی باقیمانده بفرمایید؟
کشور ایران دارای پتانسیل معدنی بسیار مناسبی است و حتی در نامطلوبترین شرایط نیز، بیشتر معادن میتوانند به فعالیت ادامه دهند. بهخصوص اینکه هماکنون بحث تحریمها و شرایط سختکاری مطرح است اما میبینیم که معادن میتوانند به راحتی در مقابل مشکلات و تحریمها مقاومت کرده و ارزش افزوده بالایی ایجاد کنند. از این رو، سرمایهگذاری در حوزه اکتشاف علاوه بر ایجاد اشتغال، زمینهساز پیامدهای مثبتی همچون افزایش درآمد دولت، تحرک توسعه ملی یا ناحیهای، توسعه زیرساختهای فیزیکی، بهبود مهارتهای فنی یا حرفهای جامعه، دستیابی به فناوری و غیره است و امیدوارم در آینده به این سمت بیشتر توجه کنیم.
گفتوگو از: یوسف بهمنآبادی
|
| پایگاه خبری و اطلاع رسانی معدن و توسعه |
۱۳۸۹/۰۵/۰۲
۱۴:۴۱ |
|