از کاهش ریسک تا استمرار تولید؛ روایت اثرگذاری صندوق در توسعه پایدار بخش معدن

بررسی عملکرد صندوق نشان می‌دهد حمایت‌های بیمه‌ای و ضمانتی، صرفاً در قالب صدور بیمه‌نامه متوقف نمانده و در بخش‌های مختلف زنجیره معدن به نتایج ملموس تبدیل شده است؛ دامنه این اثرگذاری را می‌توان در میزان پوشش جامعه هدف، توسعه فعالیت‌های اکتشافی، نوسازی ماشین‌آلات، ایجاد و تثبیت اشتغال و پشتیبانی از استمرار فعالیت معادن مشاهده کرد.

مهم‌ترین دستاوردها

پوشش جامعه هدف؛ تمرکز بر بخش خصوصی و معادن کوچک و متوسط:

 از ۶ هزار و 451 معدن فعال کشور، ۶ هزار و ۵ معدن در اختیار بخش خصوصی است. صندوق تاکنون با صدور بیمه‌نامه‌های اعتباری از ۹۶۰ معدن حمایت کرده که حدود ۱۶ درصد معادن فعال خصوصی را شامل می‌شود. این حمایت‌ها دسترسی به تسهیلات، تجهیز، توسعه ، ارتقای ظرفیت عملیاتی معادن و استمرار تولید را تسهیل کرده است.

توسعه اکتشاف:

توسعه اکتشاف، نخستین حلقه ایجاد ظرفیت‌های جدید معدنی و یکی از مهم‌ترین الزامات آینده بخش معدن است. با این حال، فعالیت‌های اکتشافی به دلیل عدم قطعیت بالا، از پرریسک‌ترین مراحل سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند.

تاکنون یک هزار و ۱۴۱ محدوده اکتشافی تحت پوشش بیمه‌ای صندوق قرار گرفته که معادل حدود ۱۰.۷ درصد محدوده‌های اکتشافی دارای گواهی کشف کشور است. در سال ۱۴۰۴ نیز ۳۳ بیمه‌نامه سرمایه‌گذاری اکتشاف صادر و حدود ۶۵ هزار هکتار از محدوده‌های تحت پوشش در مسیر فعالیت‌های اکتشافی قرار گرفت. این حمایت‌ها با کاهش ریسک، امکان ادامه حفاری، ترانشه و شناسایی ذخایر جدید را فراهم کرده است.

حفاری و تبدیل حمایت به عملیات واقعی:

 پوشش بیمه‌ای صرفاً به صدور بیمه‌نامه محدود نبوده و با کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، استمرار عملیات حفاری و افزایش احتمال شناسایی ذخایر جدید و ورود آنها به چرخه تولید را پشتیبانی کرده است.

اثرگذاری حمایت‌های صندوق در بخش اکتشاف را می‌توان در حجم و تداوم عملیات انجام‌شده نیز مشاهده کرد؛ به‌گونه‌ای که پوشش بیمه‌ای صندوق، امکان ادامه فعالیت‌های اکتشافی، از جمله عملیات حفاری، را برای سرمایه‌گذاران فراهم کرده است. در این میان، با توجه به نقش حفاری عمیق در شناسایی ذخایر پنهان و توسعه ظرفیت‌های معدنی، حمایت از حفاری‌های عمیق، به‌ویژه عملیات حفاری در اعماق بیش از یک‌هزار متر، از جمله برنامه‌های در حال اجرای صندوق است که با هدف کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، تسهیل تداوم عملیات اکتشافی و فراهم‌سازی زمینه شناسایی ذخایر جدید دنبال می‌شود.

نوسازی ناوگان  ماشین‌آلات معدنی؛ حمایت از تولید و جلوگیری از توقف معادن:

فرسودگی ماشین‌آلات از مهم‌ترین چالش‌های عملیاتی معادن کشور است و آثار آن مستقیماً در بهره‌وری، هزینه تولید، ایمنی و استمرار فعالیت واحدهای معدنی نمایان می‌شود.

تا پایان تیرماه ۱۴۰۵، ۲ هزار و ۸۱۵ دستگاه ماشین‌آلات معدنی شامل بیل مکانیکی، لودر، بولدوزر، کامیون و تجهیزات مشابه در مسیر تأمین و نوسازی قرار گرفته‌اند. این اقدام به افزایش ظرفیت تولید، کاهش توقفات، ارتقای بهره‌وری و استمرار فعالیت معادن کمک می‌کند.

اشتغال؛ برآیند حمایت از  استمرار فعالیت و توسعه معادن: معدن یکی از بخش‌هایی است که استمرار فعالیت آن، تأثیر مستقیمی بر اشتغال مناطق محل فعالیت دارد. از این رو، حمایت از یک معدن، صرفاً حمایت از یک واحد اقتصادی نیست؛ بلکه به معنای حمایت از مجموعه‌ای از فرصت‌های شغلی مستقیم و غیرمستقیم است.

مجموع اشتغال ایجادشده یا تثبیت‌شده در طرح‌ها و واحدهای مورد حمایت به ۱۸ هزار و ۱۲۲ نفر رسیده است؛ بنابراین آثار حمایت صندوق فراتر از تأمین مالی بوده و به حفظ تولید و اشتغال در مناطق معدنی نیز منجر شده است.

حمایت از استمرار فعالیت:

یکی از کارکردهای مهم صندوق در شرایطی که واحدهای معدنی با محدودیت‌های مالی مواجه می‌شوند، فراهم‌کردن امکان ادامه فعالیت و جلوگیری از تشدید مشکلات مالی تا نقطه توقف تولید است.

این رویکرد در شرایط بحرانی اخیر نیز نمود پیدا کرد و صندوق با اتخاذ تدابیر حمایتی، از جمله تسهیل شرایط بازپرداخت و حمایت از واحدهای آسیب‌دیده، تلاش کرد فشار مالی واردشده بر برخی واحدها را کاهش داده و استمرار فعالیت اقتصادی آنها را امکان‌پذیر کند.

در این چارچوب، عملکرد صندوق صرفاً در زمان آغاز یک سرمایه‌گذاری یا تأمین مالی جدید تعریف نمی‌شود؛ بلکه حمایت از تداوم فعالیت و جلوگیری از خروج ظرفیت تولید از چرخه معدن نیز بخشی از اثرگذاری آن محسوب می‌شود.

گستره جغرافیایی؛ توزیع حمایت در پهنه معدنی کشور:

حمایت‌های صندوق در استان‌های مختلف معدنی کشور توزیع شده و به‌ویژه برای معادن کوچک و متوسط، علاوه بر ارزش اقتصادی، در حفظ اشتغال و رونق اقتصادی مناطق معدنی اهمیت دارد.

جمع‌بندی عملکرد

عملکرد صندوق را می‌توان در سه محور اصلی خلاصه کرد:

1.                   کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، به‌ویژه در فعالیت‌های پرریسکی مانند اکتشاف؛

2.                   تسهیل توسعه و نوسازی از طریق کمک به دسترسی معادن به منابع مالی و ماشین‌آلات؛

3.                   حمایت از استمرار تولید و اشتغال و جلوگیری از خروج ظرفیت‌های موجود از چرخه فعالیت.

در مجموع، ۹۶۰ معدن خصوصی تحت حمایت، یک هزار و ۱۴۱ محدوده اکتشافی تحت پوشش، حدود ۶۵ هزار هکتار فعالیت اکتشافی در سال ۱۴۰۴،  دو هزار و ۸۱۵ دستگاه ماشین‌آلات معدنی در مسیر تأمین و نوسازی و ۱۸ هزار و ۱۲۲ نفر اشتغال ایجادشده یا تثبیت‌شده، مهم‌ترین شاخص‌های قابل اندازه‌گیری عملکرد صندوق هستند.

نتیجه اصلی:

بررسی مجموعه شاخص‌های عملکردی صندوق نشان می‌دهد که نقش آن فراتر از صدور بیمه‌نامه و ارائه خدمات بیمه‌ای است و به‌عنوان ابزاری مؤثر برای کاهش ریسک، تسهیل سرمایه‌گذاری، توسعه اکتشاف، نوسازی معادن، استمرار تولید و حفظ و ایجاد اشتغال عمل کرده است؛ به‌گونه‌ای که حمایت‌های بیمه‌ای صندوق در نهایت به فعالیت واقعی معدن، حفظ ظرفیت‌های موجود و توسعه ظرفیت‌های جدید منجر شده است.